WERONIKA MACIUŁA
Dziki przodek domowego mruczka
Kot nubijski (Felis lybica), znany również jako żbik afrykański, jest zwierzęciem o bogatej historii i nieprzeciętnym znaczeniu dla człowieka. To właśnie on jest uważany za przodka współczesnego kota domowego, a jego dzikie populacje wciąż można spotkać w Afryce i Azji. Wokół jego pochodzenia i klasyfikacji toczą się spory – część naukowców traktuje go jako podgatunek żbika europejskiego, inni jako odrębny gatunek.
W obrębie kota nubijskiego wyróżnia się trzy główne podgatunki:
• nubijski (typowy dla obszaru północno-wschodniej Afryki),
• kafryjski (południowa Afryka),
• stepowy (Azja południowo-zachodnia).
Skąd pochodzi kot nubijski?
Choć jego historia sięga tysięcy lat, miejsce i czas udomowienia kota nubijskiego nie są w pełni ustalone.
Jedne źródła wskazują, że proces ten rozpoczął się w Nubii (dzisiejszy południowy Egipt) około 3700 r. p.n.e.. Inne sugerują, że koty te zostały udomowione znacznie wcześniej – nawet około 7500 r. p.n.e. na Cyprze, o czym świadczą szczątki kota pochowane wraz z człowiekiem. Najnowsze badania archeologiczne i genetyczne pokazują, że koty żyły w pobliżu ludzkich osad już 100 tysięcy lat temu, choć dopiero rewolucja neolityczna dała początek trwałej relacji między nimi a człowiekiem.
Wygląd kota nubijskiego
Kot nubijski to zwinny, smukły drapieżnik o lekkiej, dobrze umięśnionej sylwetce.
Cechy charakterystyczne:
• duże, migdałowate oczy w odcieniach żółci, otoczone ciemną obwódką,
• uszy szeroko rozstawione, spiczaste, z białymi kępkami sierści wewnątrz,
• długie, smukłe łapy i cienki, wydłużony ogon,
• krótkie lub półdługie futro z charakterystycznymi pręgami na czole, łapach i pysku,
• ogon z wyraźnymi obrączkami i czarnym końcem, czarny pasek biegnący wzdłuż grzbietu.
Umaszczenie waha się od żółtoszarego po ciemnoszare. Koty z terenów leśnych mają ciemniejsze futro niż te z pustyń – to efekt przystosowania do środowiska.
Wymiary
Wielkość kota nubijskiego zależy od podgatunku:
• Afryka – waga 2,5–6,5 kg, długość ciała 40,5–66,5 cm (bez ogona),
• Azja – waga 2–6 kg, długość ciała 47–74 cm (bez ogona).
Tryb życia i zachowanie
Kot nubijski to samotnik, który poluje głównie nocą. W ciągu dnia kryje się w dziuplach, norach, szczelinach skalnych lub gęstych zaroślach. W jego diecie znajdują się:
• owady i pajęczaki,
• gady (węże, jaszczurki),
• małe ptaki.
Dojrzałość płciową osiąga w wieku ok. 11 miesięcy. Ciąża trwa 50–60 dni, a w miocie rodzi się zwykle 2–3 młode. W naturze żyje do 12 lat, choć często krócej z powodu drapieżników i chorób.
Zagrożenia i ochrona gatunku
Populacja kota nubijskiego maleje. Największe zagrożenie stanowi krzyżowanie się z kotami domowymi, co prowadzi do utraty czystych genotypów. Problemem jest również przenoszenie chorób z populacji domowych na dzikie.
W ochronie gatunku kluczowe jest:
• kastracja i szczepienia kotów domowych w rejonach występowania nubijczyków,
• monitoring populacji,
• próby hodowli w niewoli (choć dotychczas efekty były ograniczone).
W 2003 roku podjęto udaną próbę sklonowania kota nubijskiego – urodził się samiec Ditteaux. Dwa lata później na świat przyszło osiem kociąt z hodowli zachowawczej.
